KEMİK İLİĞİ NAKLİ NASIL YAPILIR?

Kemik iliği nakli, görevini yapamayan kemik iliği yerine sağlıklı kan kök hücreleri verilmesi yöntemidir. Bu yönteme kemik iliği transplantasyonu ya da kök hücre nakli adı da verilir.

Kemik iliği nakli, kendi vücudunuzdaki hücrelerden (otolog nakil) veya bir donörden (verici-allojenik nakil) alınarak yapılabilir.

Otolog kök hücre nakli nasıl yapılır?

Otolog kök hücre naklinde hastalıklı veya hasar görmüş kemik iliğini değiştirmek için kendi vücudunuzdan alınan sağlıklı kan kök hücreleri kullanılır.

Otolog kök hücre nakline otolog kemik iliği nakli de denir.

Kök hücre nakli sırasında kendi vücudunuzdaki hücreleri kullanmak, bir donördeki kök hücrelere kıyasla bazı avantajlar sağlar.  Örneğin, otolog kök hücre nakli sonrası, donörün hücreleri ile kendi hücreleriniz arasındaki uyuşmazlık hakkında endişelenmeniz gerekmez.

Vücudunuz nispeten yeterince sağlıklı kemik iliği hücreleri üretiyorsa, otolog kök hücre nakli bir seçenek olabilir. Bu hücreler toplanabilir, dondurulabilir ve daha sonra kullanılmak üzere saklanabilir.

Otolog kök hücre nakli, en sık aşağıdaki hastalıkları tedavi etmek için kullanılır:

*Hodgkin lenfoma

*Miyeloma

*Non-Hodgkin lenfoma

*Plazma hücre bozuklukları

Allojenik kök hücre nakli nasıl yapılır?

Kemik iliği vericisi (donör) aileniz bir üyesi, tanıdığınız bir kimse ya da bilmediğiniz biri de olabilir. Allojenik kök hücre naklinde kullanılan kan kök hücreleri şunlar olabilir:

*Vericinin kanından alınır.

*Vericinin kalça kemiğindeki kemik iliği alınır.

*Bağışlanmış göbek kordonu kanından alınır.

Allojenik kök hücre nakline geçmeden önce hastalıklı hücrelerinizi yok etmek için yüksek miktarda kemoterapi veya radyasyon alınır ve vücudunuz verici hücrelere hazırlanır.

Allojenik kök hücre nakli, aşağıdakileri içeren çeşitli kanserli ve kanserli olmayan hastalar için bir seçenek olabilir:

*Akut lösemi

*Kemik iliği yetmezliği sendromları

*Kronik lösemi

*Hemoglobinopatiler

*Hodgkin lenfoma

*Doğuştan metabolizma hataları

*Multipl miyelom

*Miyelodisplastik sendromlar

*Nöroblastom

*Non-Hodgkin lenfoma

*Plazma hücre bozuklukları

*Primer amiloidoz

Kemik iliği naklinin riskleri nelerdir?

Kemik iliği nakli, potansiyel olarak ciddi birçok komplikasyon riski taşır.

Risk, hastalığın veya durumun tipi, nakil türü ve nakil yapılan kişinin yaşı ve sağlığı gibi birçok faktöre bağlı olabilir. Bazı hastalar kemik iliği nakli sonrası daha az sorun yaşasa da, bazılarında tedavi veya hastaneye kaldırılmayı gerektirebilecek komplikasyonlar gelişebilir. Bazı komplikasyonlar hayati tehlike oluşturabilir.

Kemik iliği transplantasyonu ile ortaya çıkabilecek komplikasyonlar şunlardır:

*Greft-versus-host hastalığı (sadece allojenik nakilde)

*Kök hücre (greft) başarısızlığı

*Organ hasarı

*Enfeksiyonlar

*Katarakt

*Kısırlık

*Yeni kanserler

*Ölüm

Graft versus host hastalığı nedir?

Allojenik transplantasyon sonrası, graft-versus-host hastalığı (GVHH) gelişme riski olabilir.

Bu durum, yeni bağışıklık sisteminizi oluşturan verici kök hücreleri vücudun dokularını ve organlarını yabancı olarak algılar ve saldırdığında ortaya çıkar. GVHH, nakilden sonra herhangi bir zamanda olabilir. Bununla birlikte, kemik iliği sağlıklı hücreler oluşturmaya başladıktan sonra daha sık görülür.

GVHD’nin iki türü vardır: akut ve kronik.

Akut GVHH genellikle nakilden sonraki ilk aylarda olur. Genellikle cildi, sindirim sistemini veya karaciğeri etkiler.

Kronik GVHH tipik olarak daha sonra gelişir ve birçok organı etkileyebilir.

Kronik GVHH belirtileri şunlardır:

*Eklem veya kas ağrısı

*Nefes darlığı

*Kronik öksürük

*Kuru gözler gibi görme değişiklikleri

*Cildin altında skarlaşma veya cilt sertliği dahil cilt değişiklikleri

*İsilik

*Cilt veya gözlerin beyazlarında sarı renk tonu (sarılık)

*Kuru ağız

*Ağız yaraları

*Karın ağrısı

*İshal

*Mide bulantısı

*Kusma

Transplantasyon öncesi test ve prosedürler nelerdir?

Kemik iliği yapılacak hasta; genel sağlığı ve durum  değerlendirmesi ve fiziksel olarak nakil için hazır olduğundan emin olunması için bir seri test ve prosedürden geçirilir.

Buna ek olarak, göğsünüzde veya boynunuzda büyük bir damara uzun ince bir tüp (damar içi kateter) yerleştirir. Sıklıkla santral katater olarak adlandırılan bu katater genellikle tedaviniz süresince yerinde kalır. Nakil ekibi, nakledilen kök hücreleri, diğer ilaçları ve kan ürünlerini hastaya vermek için bu katateri kullanacaktır.

Nakil için kök hücreleri nasıl toplanır?

Kendi kök hücrelerinizi (otolog transplantasyon) kullanan bir nakil planlandıysa, kan kök hücrelerini toplamak için aferez  adlı bir prosedür uygulanır.

Aferez öncesi, kök hücre üretimini artırmak için büyüme faktörü enjeksiyonları yapılır ve kök hücreleri kan dolaşımına taşınır ve böylece toplanabilir. Aferez sırasında kan damardan alınır ve bir cihaz içinde dolaştırılır.Cihaz kanı kök hücreler de dahil olmak üzere farklı parçalara ayırır. Bu kök hücreler, transplantasyonda kullanılmak üzere toplanır ve dondurulur. Kalan kan vücuduna geri verilir.

Kök hücreleri bir vericiden alınacaksa yani allojenik nakil planlanıyorda bir bağışçıya ihtiyaç vardır. Bir donör bulunduğunda o kişiden nakil için kök hücreler toplanır. Bu işleme genellikle kök hücre hasatı veya kemik iliği hasatı denir.

Kök hücreler, verici kanından veya kemik iliğinden alınabilir. Nakil ekibi hastanın durumuna göre hangisinin daha iyi olacağına karar verir.

Kemik iliği nakline hazırlık prosedürü nasıl olur?

Transplantasyon testleri ve prosedürleri  tamamladıktan sonra, kemoterapi ve muhtemelen radyoterapi tedavisi  uygulanır.

Bu işlemlerin amacı:

Kanser tedavisi altındaysanız, kanser hücrelerini yok etmek

Bağışıklık sistemini baskılamak

Yeni kök hücreler için kemik iliğinizi hazırlamaktır.

Kemik iliği nakli sırasında ne hissedersiniz?

Transplantasyon yapılan güne 0. (sıfırıncı-day zero) gün denir, kök hücreler vücudunuza santral katater  üzerinden verilir.

Transplantasyon işlemi ağrısızdır ve hasta uyanıktır. Nakledilen kök hücreler, yeni kan hücreleri oluşturmaya başladıkları kemik iliğine doğru yol alırlar. Yeni kan hücrelerinin üretilmesi ve kan sayımının düzelmeye başlaması birkaç hafta sürebilir. Dondurulmuş ve çözülmüş kemik iliği veya kan kök hücreleri, hücreleri koruyan bir koruyucu içerir.

Transplantasyondan hemen önce, koruyucu maddenin neden olabileceği yan etkileri azaltmak için ilaç verilir. Vücudun koruyucudan kurtulmasına yardımcı olmak için nakilden önce ve sonra IV(damar içi) sıvı verilir.

Koruyucu yan etkileri şunlardır:

Baş ağrısı

Mide bulantısı

Nefes darlığı

Ağızda garip bir tat

Kemik iliği nakli sonrası ne olur?

Yeni kök hücreleri vücuda girdiğinde vücutta kemik iliğine doğru yol almaya başlar. Zamanla çoğalırlar ve yeni, sağlıklı kan hücreleri oluşturmaya başlarlar. Buna engraftment denir.

Kan hücrelerinin sayısı normale dönmeye başlaması  genellikle birkaç hafta sürer. Bu durum bazı insanlarda daha uzun sürebilir. Kemik iliği naklinden sonraki gün ve haftalar içerisinde kan testleri ve durumunuzu izlemek için diğer testler yapılır. Bulantı ve ishal gibi komplikasyonlar için ilaca ihtiyacınız olabilir. Kemik iliği naklinden sonra, yakın tıbbi bakıma ihtiyaç vardır. Enfeksiyon veya diğer komplikasyonlar mevcutsa hastanede birkaç gün veya bazen daha uzun süre kalınması gerekebilir.

Transplantasyon türüne ve komplikasyon riskine bağlı olarak, yakından takip amacıyla hastanın birkaç hafta ya da ay hastanede kalması gerebilir.

Kemik iliği tek başına yeterince kan hücresi üretene kadar, kırmızı kan hücreleri ve trombositlerin periyodik olarak nakli gerekebilir.

Hasta transplantasyondan aylar hatta yıllar sonra  enfeksiyon veya diğer komplikasyonlar açısından risk altındadır.

Kemik iliği nakli sonrası hasta tedavi olabilir veya hastalığın ilerlemesi durabilir. Kemik iliği transplantasyonunun hedefleri kişisel durumunuza bağlıdır, ancak hastalığı kontrol altına alıp tamamen iyileşme, yaşam süresini uzatma ve yaşam kalitesini yükseltme hedeflenir.

Bazı hastalar, birkaç yan etki ve komplikasyonla kemik iliği naklini tamamlarlar. Bazıları ise hem kısa hem de uzun vadede sorunları yaşayabilir. Yan etkilerin şiddeti ve transplantasyonun başarısı kişiden kişiye değişir ve bazen nakilden önce bunu tahmin etmek zor olabilir.

Transplantasyon işlemi sırasında ciddi zorluklar ortaya çıkması hasta için cesaret kırıcı olabilir. Bununla birlikte, bazen, nakil sürecinde çok zor geçen günler sonrası iyileşmiş,iyi bir yaşam kalitesi ile normal faaliyetlerine geri dönmüş çok sayıda hayatta olan hastanın olduğunu hatırlamakta fayda vardır.

Bunu da Okuyun

BÖBREK KANSERİNDE YAŞAM SÜRESİ NE KADARDIR?

Böbrek kanseri tıp dilinde renal hücreli karsinom (renal cell ca-RCC) adı verilen ve yetişkinlerde en ...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir