PLASEBO ETKİSİ NEDİR?

plaseboHastaya yararlı olacağı beklentisinden dolayı bazen hastanın durumunu iyileştirebileceği dikkate alınarak şeker,  su veya tuzlu su gibi aktif olmayan bir maddenin hastaya verilerek adeta sahte tedavi yapılmasına plasebo veya plasebo etkisi denir.

 

 

Plasebo nasıl kullanılır?

Plasebo latince bir kelimedir ve  seni memnun edeceğim anlamına gelir. Araştırmacılar, çalışmalar sırasında, yeni bir ilacın veya başka bir tedavinin belirli bir durumda ne gibi etkileri olabileceğini anlamalarına yardımcı olmak için plasebo kullanırlar. 

Örneğin, bir çalışmadaki bazı insanlara kolestrolü düşürecek yeni bir ilaç , diğerlerine plasebo verilir. Araştırmacılar çalışmadaki insanlar üzerinde ilaç ve plasebonun etkilerini karşılaştırırlar. Bu şekilde, yeni ilacın etkinliği belirlenebilir ve yan etkileri kontrol edilebilir.

Bazen bir kişi plaseboya pozitif veya negatif yanıt verebilir. Örneğin, kişinin belirtileri iyileşebilir veya kişi tedavide görülen yan etkilere benzer etkiler görülebilir. Bu tepkiler “plasebo etki” olarak adlandırılır.

Çalışmalar, plasebonun aşağıdaki hastalık veya koşullar üzerinde etkili olabileceğini göstermiştir:

♦Depresyon

♦Anksiyete

♦Ağrı

♦Uyku bozuklukları

♦İrritabl bağırsak sendromu

♦Menopoz

♦Parkinson hastalığı

♦Epilepsi

Plasebo etkisi nasıl çalışır?

Plasebo etkisi üzerine yapılan araştırmalar beyin ve beden ilişkisi üzerinde yoğunlaşmıştır. En yaygın teorilerden biri plasebo etkisi bir kişinin beklentilerinden kaynaklanmaktadır. Bir kişi bir ilacın etki göstermesini beklerse  vücudun kendi kimyasının bu ilacın neden olduğu gibi etkilere benzer etkiler görülebileceği düşünülür.

Plasebo etkisi hastalıkla mücadele etmese de hastanın iyi hissetmesini sağlayabilir. 3 kişiden birinde bu etki görülür. Plasebo etkisi genellikle kısa sürer. Vücudun doğal kimyasal kabiliyeti ile acıyı ve diğer bazı semptomları hafifletmek için kullanılabileceği düşünülmektedir.

Ancak bazen plasebo etkisi istenmeyen semptomlara neden olabilir.  Olası yan etkilerin bazıları baş ağrısı, sinirlilik, mide bulantısı ve kabızlıktır. Plasebo aldıktan sonra meydana gelen istenmeyen  etkilere ”nocebo” etkisi denir. Bu iki tip etkiye beklenti etkileri denir.  Bu etkiler kişinin gerçekleşmesini beklediği çizgide bir şeyler yaşayabileceği anlamına gelir. Bir kişi daha iyi hissetmek isterse bu gerçekleşebilir. Kişi güçlü bir ilaç aldığına inanıyorsa plasebonun yan etkilere neden olduğunu düşünülmektedir. Plasebo, doğrudan bu etkilerin hiçbirine neden olmaz.  Bunun yerine, kişinin plaseboya olan inancı ya da deneyimi belirtilerin değişmesine yardımcı olur veya kişinin belirtileri algılama şeklini değiştirir.

Plasebo ne amaçla yapılır?

Placebo klinik araştırmalarda kullanılabilir. Klinik çalışmalar, yeni ilaçların veya diğer tedavilerin gönüllülerde test edildiği araştırma çalışmalarıdır. İnsanlara yeni bir tedavi uygulanmadan önce laboratuarda incelenir. Laboratuvar çalışmaları sonucu tedavinin etkili olacağı düşünüldüğü takdirde, bir sonraki adım hayvanlar üzerinde test etmektir. Eğer bu da umut verici sonuçlar verirse, daha sonra insanlar için değeri olup olmadığını görmek için klinik araştırmalarda test edilebilir. Araştırmacıların cevaplamak istedikleri ana sorular şunlardır:

♦Tedavi işe yarıyor mu?
♦Mevcut tedaviden daha iyi bir tedavi mi?
♦Tedavinin yan etkileri nelerdir?
♦Tedavinin faydaları risklerden daha mı fazla?
♦Tedaviden en çok hangi hastalar yarar görebilir?

Hastalık için standart tedaviler zaten mevcutsa, yeni tedavi genellikle bunlardan biriyle karşılaştırılır. Bu, araştırmacılara, yeni tedavinin şu an mevcut olana göre  daha iyi olup olmadığını gösterir.

Bir hastalık veya rahatsızlık için onaylanmış bir tedavi yoksa, araştırmacıların bir kısmı plasebo tedavi alırken diğerleri test edilen yeni tedaviyi alabilir. Bir plasebo grubuna sahip olmanın başlıca nedeni, gerçekleşen tüm etkilerin aslında tedaviden kaynaklanıp kaynaklanmadığı veya başka bir faktör olup olmadığından emin olmaktır.

Plaseboyu etkileyen faktörler nelerdir?

Plasebo etkisi birçok faktöre bağlı olarak değişebilir. Etkin bir faktör bulunmadığı düşünülmektedir.

Örneğin, enjeksiyon şeklinde uygulanan bir plasebo tabletten daha güçlü plasebo etkisi gösterebilir. İki tablet bir tabletten daha iyi çalışır, kapsüller tabletlerden daha iyidir ve hap ne kadar büyük olursa o kadar iyi  etki gösterir. Bir çok çalışmada hapların renginin bile plasebo sonuçlarında fark yarattığını bulmuştur. 

Kırmızı, sarı ve turuncu renkli palsebo hapların uyarıcı bir etki ile ilişkiliyken mavi ve yeşil hapları sakinleştirici bir etkiyle ilişkili olduğu saptanmıştır. 

Sahte akupunktur, hatta sahte cerrahi gibi müdahalelerin gerçekleri kadar etkili olduğu gösterilmiştir.

Yaşanılan bölgeye göre plasebo etkisinin farklılık gösterdiği saptanmıştır. Örneğin; gastrik ülser tedavisinde plasebo etkisi Brezilya’da düşük, Kuzey Avrupa’da özellikle Almanya’da daha yüksek bulunmuştur. Bununla birlikte, hipertansiyon tedavisinde plasebo etkisi Almanya’da başka yerlerden olduğundan daha düşüktür.

Plaseboyu etkileyen en önemli faktörlerden biri beklenti ve koşullandırmadır. Beklenti stres hormonlarında düşüşe neden olabilir veya semptomların yeniden biçimlendirmelerine neden olur. Örneğin, “keskin bir ağrı” bunun yerine “rahatsız edici karıncalanma” olarak algılanabilir.

Plasebo ve beyin arasındaki ilişki:

Beyin görüntülenmesi ile plasebo ağrı kesici etki yaşayan kişilerde sinir aktivitesinde ölçülebilir değişiklikler bulunmuştur. Etkilenen alanlar, beyin sapının parçaları, omuriliği, çekirdek akumbensleri ve amigdalaları içerdiği saptanmıştır.

Güçlü plasebo etkisinin beyinde dopamin ve mu opioid adı verilen kimyasalların salgılandığını gösterilmiştir.

Sonuç olarak;  plasebo olağandışı ilaçlardır. İnsanlar üzerinde bilinen her belirti üzerinde bir miktar etkisi olduğu görülmektedir ve hastaların en az üçte birinde etkili olduğu gösterilmiştir. Aynı zamanda plasebonun ciddi yan etkisi yoktur ve doz aşımı olmaz. Kısacası etkili, güvenli ve ucuz ilaçlar arasında ödülü hak etmektedirler.

Bunu da Okuyun

AŞİL KOPMASI NEDİR? NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Aşil tendon rüptürü olarak adlandırılan,  baldırın arkasındaki kasları topuk kemiğine bağlayan güçlü lifli kordonun (aşil ...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.